Prosimy zaktualizować swoją przeglądarkę do nowszej wersji, aby strona mogła się poprawnie wyświetlać.
http://windows.microsoft.com/pl-pl/internet-explorer/download-ie

Mechanizm rozwoju astmy

Istotą astmy jest przewlekły stan zapalny dróg oddechowych, prowadzący do zwiększonej wrażliwość oskrzeli i ich skurczu, odpowiedzialnego za duszność oraz świszczący oddech. 

Zazwyczaj stan zapalny jest reakcją obronną naszego organizmu. U zdrowych dzieci jest on korzystny – w tym czasie białe krwinki (leukocyty) walczą z drobnoustrojami, chroniąc organizm przed rozwojem zakażenia. U dzieci chorych na astmę nie wiadomo do końca, dlaczego rozwija się stan zapalny. Może mieć wiele przyczyn – zarówno genetycznych (wrodzonych), jak i będących wpływem otoczenia. Ten niepotrzebny stan zapalny powoduje, że oskrzela są dużo bardziej wrażliwe. Zdarza się więc, że reagują skurczem, obrzękiem i wydzielaniem śluzu w sytuacjach, które wcale tego nie wymagają (np. po wysiłku, przy wyjściu na mróz albo po kontakcie ze zwierzętami, pyłkami lub inną substancją uczulającą).

Więcej

Astma jest najczęstszą przewlekłą chorobą układu oddechowego. 

Dotyczy ponad 8% dzieci w wieku ponad 3 lat, a w wieku 6-7 lat obserwowana jest u 11,3% dzieci z terenów miejskich i 12,8% ze wsi

Mechanizm rozwoju astmy

U osób, u których choroba rozpoczyna się w wieku dziecięcym najczęściejastma ma podłoże alergiczne, to znaczy, że jest związana z uczuleniem na obecne w środowisku substancje, które nie są szkodliwe i nie powodują żadnych objawów u osób nieuczulonych. U chorych na astmę najczęściej są to alergeny wziewne, czyli obecne w powietrzu, którym oddychamy. U tych dzieci astmie często towarzyszą inne choroby spowodowane uczuleniem, takie jak alergiczny nieżyt nosa lub alergiczne zapalenie spojówek albo zmiany skórne. Wiadomo także, że astma może mieć pochodzenie wirusowe. Po infekcji oskrzela są nadwrażliwe i mogą reagować objawami astmy nawet na zwykłe przeziębienie. Zresztą dzieci, które już mają astmę, często cierpią na zaostrzenie objawów choroby właśnie podczas przeziębienia, grypy i innych infekcji układu oddechowego. Skurcz, obrzęk i nadmiarowy śluz sprawiają, że światło oskrzeli się zmniejsza i przepływa przez nie mniej powietrza. W efekcie oddech dziecka jest świszczący i pojawiają się trudności z oddychaniem.

Więcej

Niektóre badania wskazują, że zalecenia dotyczące ograniczenia dzieciom kontaktu ze zwierzętami domowymi w celu ograniczenia ryzyka rozwoju alergii nie mają uzasadnienia u dzieci zdrowych. Jednakże zalecenia dotyczące unikania ekspozycji na alergeny zwierząt domowych w przypadku pacjentów z cechami alergii (objawy lub dodatnie testy skórne) znajdują potwierdzenie w dotychczasowych badaniach. 

Większość prezentowanych w literaturze danych wskazuje na zmniejszenie ryzyka rozwoju alergii u dzieci urodzonych i mieszkających na wsi, a zwłaszcza w gospodarstwie rolnym. Dotyczy to jednaj tylko dzieci, które w gospodarstwie rolnym spędziły pierwszy rok życia i najlepiej, aby w tym środowisku przebywała matka w okresie ciąży i karmienia piersią.

Astma wczesnodziecięca

Pojęcie to określa astmę u dzieci do 6 r.ż. Pierwsze objawy pojawiają się w wieku niemowlęcym, najczęściej pod postacią nawracających incydentów zwężenia dróg oddechowych w przebiegu zakażeń wirusowych układu oddechowego. 

Na pojawienie się astmy oskrzelowej mają wpływ takie czynniki środowiskowe, jak: zanieczyszczenia powietrza, dym papierosowy, nadmierna ekspozycja na alergeny wewnątrzdomowe, dieta oraz infekcje. Ostatnie badania mówią, że jeśli czynniki te zadziałają pod koniec ciąży lub w pierwszych miesiącach życia dziecka, to ryzyko wystąpienia astmy oskrzelowej oraz chorób atopowych jest większe. Najwięcej kontrowersji budzi kwestia wagi poszczególnych czynników. Infekcje wirusowe przez wiele lat, obok zanieczyszczeń środowiska, uważane były za najważniejsze czynniki odpowiedzialne za wyzwalanie objawów astmy oskrzelowej u dzieci. Z ostatnich badań epidemiologicznych wysunięto hipotezę higieniczną. Wykazano, że astma oskrzelowa rzadziej występuje w rodzinach o niskim statusie społeczno-ekonomicznym i wielodzietnych. Być może wiąże się to z częstszym narażeniem na infekcje, co prawdopodobnie uodparnia dzieci. 

W przypadku podejrzenia, że dziecko ma astmę podaje się wziewne glikokortykosteroidy, które zapobiegają remodelingowi, czyli trwałej przebudowie dróg oddechowych.

Więcej

Można podejrzewać astmę wczesnodziecięcą, gdy występuje:

  • zapalenie oskrzelików
  • kaszel nocny
  • kaszel, kiedy nie ma infekcji
  • kaszel po wysiłku i przy zmianie pogody
  • ustąpienie kaszlu lub skurczu oskrzeli po lekach rozszerzających oskrzela
  • zaostrzenia sezonowe
  • astma oskrzelowa u matki dziecka
  • atopowe zapalenie skóry
  • dodatnie testy skórne
  • wzrost przeciwciał IgE w czasie infekcji wirusowej

Diagnozowanie astmy u dzieci

Nie ma prostego sposobu identyfikacji czynników ryzyka rozwoju astmy,
a i samo zdiagnozowanie choroby nie jest łatwe Trudności wynikają z:

  • niemożności przeprowadzenia oceny drożności dróg oddechowych;
  • dużej zmienności objawów (znacznie szybciej dochodzi u małych dzieci do rozdęcia płuc i niewydolności oddechowej);
  • tego, że ok. 2/3 dzieci ma tylko jeden z objawów astmy oskrzelowej (świst, kaszel, skrócony oddech lub objawy powysiłkowe);
  • tego, że im młodsze dziecko, tym częściej przyczyną kaszlu czy świstu wydechowego jest inna przyczyna niż astma oskrzelowa;
  • panującego przekonania, że większość małych dzieci z astmy oskrzelowej wyrasta. Pomimo błędów metodologicznych określono, że u 30 do 50% dzieci astma zanika w okresie dojrzewania. Czasami jednak pojawia się ponownie w wieku dojrzałym.


Z dużym prawdopodobieństwem dziecko jest chore na astmę, gdy:

  • stwierdza się zwężenie dróg oddechowych w okresie wolnym od infekcji (po wysiłku, płaczu, śmiechu)
  • brak jest objawów sugerujących inną chorobę
  • poprawa następuje po leczeniu lekiem rozszerzającym oskrzela i przeciwzapalnym
  • występują uczuleniowe zmiany skórne (współistnienie predyspozycji atopowej)

Jakie badania się wykonuje, aby wykluczyć inne choroby: 

  • RTG klatki piersiowej
  • tomografia płuc
  • pH-metria i RTG przełyku
  • odczyn tuberkulinowy
  • chlorki w pocie
  • badanie immunologiczne
  • badanie bakteriologiczne
  • badanie laryngologiczne
  • badanie czynności płuc
  • bronchoskopia/BAL
  • badanie ruchomości rzęsek
  • badanie naczyniowe
  • poziom α-1-antytrypsyny
  • test prowokacyjny i/lub ocena odpowiedzi na lek rozszerzający oskrzela
  • EKG

Co dzieje się w oskrzelach podczas zaostrzenia astmy?

Podczas zaostrzenia jednocześnie zachodzi kilka procesów:

  • następuje skurcz mięśni gładkich oskrzeli, które zaciskając się, powodują zmniejszenie drożności, czyli obturację
  • pojawia się obrzęk błony śluzowej
  • w oskrzelach gromadzi się zwiększona ilość śluzu


Zwężenie oskrzeli znacznie zwiększa opór dla przepływającego powietrza, dlatego już w początkowej fazie zaostrzenia dziecko odczuwa duszność. Wytężona praca mięśni oddechowych, które muszą pokonywać opór powietrza powoduje uczucie ucisku w klatce piersiowej. Obecność w oskrzelach gęstej i trudnej do odkrztuszenia wydzieliny wywołuje kaszel.

Co dzieje się w oskrzelach podczas zaostrzenia astmy?

Co dzieje się z dzieckiem podczas zaostrzenia astmy? W zaostrzeniu u dziecka pojawiają się charakterystyczne objawy:

  • suchy, płytki kaszel (pokasływanie)
  • świsty, rzężący dźwięk przy oddychaniu
  • nasilenie objawów nastąpiło po kontakcie z czynnikiem wywołującym astmę u danego dziecka (np. alergen, wysiłek, dym papierosowy, infekcja)
  • dziecko ma zadyszkę nawet w stanie spoczynku, czuje, że nie może wziąć pełnego wdechu (przy cięższym napadzie duszności nie jest w stanie mówić ani płakać)


Powyższe objawy występują przy jednoczesnym braku gorączki.

Co dzieje się w oskrzelach podczas zaostrzenia astmy?

Czynniki powodujące zaostrzenie astmy:

  • alergeny (roztocza kurzu domowego, zwierząt futerkowych, pyłki roślin)
  • pyły i aerozole związków chemicznych
  • dym tytoniowy
  • infekcje, najczęściej wirusowe
  • wysiłek fizyczny
  • zmiany temperatury powietrza
  • emocje

Co dzieje się w oskrzelach podczas zaostrzenia astmy?

Jak postępować w czasie zaostrzenia astmy

Należy zachować spokój. Napad duszności bardzo rzadko przebiega tak gwałtownie, że natychmiast zagraża życiu dziecka. Najczęściej łatwo go przerwać za pomocą odpowiednich, szybko działających leków. 

Jeśli wiadomo, co mogło spowodować atak duszności, należy usunąć ten czynnik z otoczenia dziecka (o ile jest to możliwe). Jeśli były to 

  • pyłki roślin – wejść do zamkniętego pomieszczenia i obmyć twarz dziecka wodą
  • sierść – wyjść z pomieszczenia, gdzie przebywały zwierzęta
  • mróz – schronić się w ciepłym miejscu
  • dym papierosowy lub intensywny zapach np. perfum lub farby – wywietrzyć pokój lub zmienić pomieszczenie


Następnie należy podać dziecku lek rozkurczający oskrzela.

Należy dziecko zachęcić do spokojnego oddychania.

Lek szybko działający można podać jeszcze dwukrotnie zachowując 20-minutowe odstępy pomiędzy dawkami lub postępować zgodnie z wypełnionym przez lekarza planem działania w astmie.

Leczenie astmy

W walce z astmą kluczowe znaczenie mają dwie grupy leków:

  • przeciwzapalne (wpływające na przyczynę choroby),
  • rozszerzające oskrzela (łagodzące objawy).


Jak działają leki
Lekami o najskuteczniejszym działaniu przeciwzapalnym w astmie są wziewne (czyli wdychane) glikokortykosteroidy, nazywane steroidami lub sterydami. To obecnie najbezpieczniejsza metoda utrzymywania astmy pod kontrolą. Te leki działają tylko miejscowo, dlatego nie należy obawiać się ich stosowania.

Wśród leków rozszerzających oskrzela znajdują się substancje krótko działające, które służą do przerywania napadów duszności lub do zapobiegania im (np. przed wysiłkiem). Preparaty o przedłużonym działaniu są uzupełnieniem długoterminowej terapii wziewnymi steroidami.

Leczenie astmy

Leki mogą być podawane w kilku formach:

  • pMDI, czyli aerozolu dawkowanego w formie sprayu z małych dozowników pod ciśnieniem (tzw. inhalatory ciśnieniowe)
  • DPI, czyli proszku dawkowanego z małych dozowników (tzw. inhalatorów proszkowych)
  • nebulizacji (wdychania przez ustnik lub maseczkę preparatu rozpylanego jako mgiełka przez odpowiednie urządzenia).


Inhalatory ciśnieniowe są poręczne i szybkie w użyciu, ale wymagają odpowiedniej techniki – zgrania wdechu z momentem podania leku. Rozwiązaniem tego problemu jest stosowanie niedużej komory (zwanej też spejserem lub po prostu tubą),
do której aplikuje się wymaganą dawkę, a potem przez ustnik lub maseczkę dziecko wdycha z niej powietrze z rozpylonym lekiem. Inhalator proszkowy zadziała, jeśli mały pacjent dysponuje wystarczającą siłą wdechu, by wciągnąć drobiny leku do płuc. Dlatego nadają się dla nieco starszych dzieci i dorosłych.
Urządzenia do nebulizacji są z kolei znacznie większe, wymagają dłuższej (kilku-kilkunastominutowej) sesji brania leku, ale za to mogą ich używać nawet najmłodsze dzieci – przez maseczkę a starsze – przez ustnik. 

Oprócz leków wziewnych w leczeniu astmy stosuje się również preparaty doustne np. leki antyleukotrienowe lub w przypadku alergii różnorodne leki przeciwalergiczne.

Jak skutecznie stosować leki

Codzienne przyjmowanie leków zaprocentuje w postaci wielu lat dobrze kontrolowanej astmy i życia bez ograniczeń. Dodatkowo kilka–kilkanaście minut dziennie potrzebnych do wzięcia leku można zamienić z procedury medycznej w czas na zabawę. 

Oswojenie dziecka z urządzeniem do inhalacji
Dziecko (szczególnie małe) należy oswoić z tubą lub nebulizatorem. To dla niego nowa sytuacja: na twarz będzie nałożona maseczka, a na dodatek niektóre typy nebulizatorów wyraźnie warczą. Dlatego koniecznie trzeba dziecku pokazać, jak przebiega podawanie leku. Najlepiej na ukochanym misiu lub lalce, które na ten czas mogą również „zachorować”. Maseczkę należy zakładać stopniowo: najpierw pokazać ją dziecku z pewnej odległości, potem pozwolić, by poczuło na ustach mgiełkę, założyło maseczkę na chwilę ( jak śmiesznie brzmi głos, gdy się ją ma na twarzy). Jeśli trzeba, można rozłożyć ten proces na kilka kolejnych sesji.

Można pokazać, jak z maseczki lub ustnika wydobywa się mgiełka przypominająca:

  • magiczną watę cukrową,
  • chmury, które można połknąć.

Nebulizator można ubierać w kolorowe, zabawne „ubranka” – niektóre firmy oferują gotowe, ale równie łatwo jest je przygotować samemu. A skoro urządzenie warczy, to może zrobić z niego traktor lub wywrotkę, przyklejając z boku np. zdjęcie pojazdu?

Dlaczego nie wolno przerywać leczenia

Kluczem do osiągniecia pełnej kontroli nad astmą jest systematyczne przyjmowanie leków w dawkach uzgodnionych z lekarzem. Przerywana terapia jest nieskuteczna, bo nie zapobiega zaostrzeniom choroby, co prowadzi do trwałych uszkodzeń oskrzeli i płuc. Nawet najskuteczniejszy lek nie zadziała jednak, jeśli pacjent nie potrafi odpowiednio go zażyć z inhalatora. Nieumiejętne używanie tych urządzeń przez dzieci to przyczyna bardzo wielu niepowodzeń w leczeniu. Dlatego zamiast zmieniać lek, warto najpierw sprawdzić, czy w innym typie inhalatora dziecku będzie łatwiej go przyjmować. O tym należy porozmawiać z lekarzem.

Dieta

Astma to najczęściej choroba typu alergicznego. Najczęstszymi alergenami w astmie oskrzelowej są m.in. roztocza kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt, pióra ptaków domowych, pyłki traw, drzew, chwastów, zarodniki grzybów. Niektóre alergeny występujące w pyłkach traw, drzew i chwastów, czy też w pierzu wykazują podobieństwo do alergenów występujących w żywności. Podobieństwo alergenów wziewnych i pokarmowych nosi nazwę alergii krzyżowej. W astmie oskrzelowej należy rozważyć zastosowanie diety polegającej na wyeliminowaniu produktów zawierających alergeny pokarmowe reagujące krzyżowo z alergenami wziewnymi.

Dieta

Alergen wziewny, wywołujący
objawy astmy oskrzelowej
Produkty zawierające alergeny pokarmowe
reagujące krzyżowo z alergenami wziewnymi
Roztocza kurzu domowego skorupiaki (ślimaki, krewetki)
Pierze jaja, mięso drobiowe (kurczak, indyk, kaczka, gęś)
Pyłki traw i ziół kiełki i mąki z pszenicy, jęczmienia, owsa, żyta, kukurydza, ryż, pomidory, marchew, seler, groch, soja, buraki, jabłka, orzechy, brzoskwinie, śliwki, wiśnie, kiwi, melon

Dieta

Alergen wziewny, wywołujący
objawy astmy oskrzelowej
Produkty zawierające alergeny pokarmowe
reagujące krzyżowo z alergenami wziewnymi
Pyłki bylicy marchew, seler, czosnek, papryka, ziarna słonecznika, rumianek, przyprawy: pieprz, curry, kminek, kolendra, koper włoski, koperek, gałka muszkatołowa
Chwasty, ambrozja seler, marchew, ogórki, dynia, banan, melon, orzechy laskowe, orzechy pistacjowe, ziarna słonecznika, rumianek, koper, miód, olej słonecznikowy
Pyłki brzozy, olchy, leszczyny seler, marchew, ziemniaki, warzywa strączkowe, pietruszka, melon, jabłka, śliwki, wiśnie, brzoskwinie, kiwi, orzechy laskowe, ziarna słonecznika, sezam

[Źródło: mgr Anna Taraszewska, Instytut Żywności i Żywienia, Zakład Żywienia i Dietetyki z Kliniką Chorób Metabolicznych i Gastroenterologii, http://astma.mp.pl/lista/show.html?id=67895 (dostęp dnia 2014.11.24)]

Bajkoterapia

Podawanie leku przez tubę wymaga kilku spokojnych, głębokich wdechów. Dlatego ważne jest, aby dziecko nie bało się momentu podawania leku. Można wymyślić autorską bajkę, której bohater(ka) będzie bardzo podobny(a) do chorego dziecka. Niech będzie w tym samym wieku, tej samej płci, niech choruje na astmę i leczy się w podobny sposób. Z tym, że w którymś miejscu bajki zacznie się dziać coś niezwykłego, czego inicjatorem i autorem będzie dziecko. 

Daleko, daleko, w kraju za siedmioma górami żyła sobie mała dziewczynka. Była mniej więcej Twojego wzrostu i miała pięć lat. Miała ciemne włosy i niebieskie oczy, a na imię miała...(pauza na propozycje dziecka, np. Violetta). Ta Violetta uwielbiała się bawić i biegać, ale niestety szybko się męczyła, zaczynała kasłać i ciężko było jej oddychać. Pewnego razu poszła z mamą(tatą) do czarnoksiężnika, który poradził jej, żeby dwa razy dziennie oddychała czarodziejską mgłą. Ale mgła była niewidoczna, więc trzeba ją było złapać w specjalny słoiczek. Nie można było zmarnować, ani odrobinki mgły, tak była drogocenna, dlatego ze słoiczka wychodziła jakby maseczka... Po pierwszym wdechu czarodziejskiej mgły świat zawirował, a po trzech kolejnych Violetta przeniosła się do.... 

Niech dziecko podsuwa pomysły, co bohaterka będzie robiła w miejscu, do którego dotarła (zamek księżniczki, planeta dinozaurów, mieszkanie babci), kogo spotkała, jakie przeżyła przygody. Bajka jest okazją, żeby przekazać w niej dziecku, dlaczego ważne są leki. Można dawać rady, poruszać sprawy, które budzą lęk dziecka – a w bajce tłumaczy się je w bezpieczny sposób: wymyślonemu bohaterowi, który na dodatek zawsze odnosi zwycięstwo.

Gry i zabawy

Podczas nebulizacji w maseczce można swobodnie rozmawiać, wolne są również ręce dziecka. Daje to duże pole do różnych wspólnych aktywności: 

  • rysowania razem jednego elementu lub na zmianę dziecko kreskę, a rodzic kolejną;
  • oglądania wspólnych filmów;
  • tworzenia scenek z użyciem pacynek zakładanych na palce (można je kupić lub zrobić samodzielnie);
  • przerabiania maseczki do inhalacji na maskę np. ptaka czy robota za pomocą papieru kolorowego, słomek, folii. Można zrobić dziecku zdjęcie w masce, a gdy nazbiera się ich więcej – zrobić galerię masek (cyfrową lub w formie drukowanej);
  • wykorzystania czasu inhalacji do zaplanowania domowych czynności – np. tworzenia listy zakupów albo listy rzeczy, które trzeba spakować na wakacje;
  • robienia rzeczy, które sprawiają przyjemność: ozdób na choinkę czy stroju na bal w przedszkolu. W ten sposób dziecko zapomina o maseczce, staje się czymś naturalnym.

Lekowy kalendarz

Za pomocą gier i zabaw można usystematyzować przyjmowanie leków i sprawić, żeby dziecko samo pamiętało o ich przyjmowaniu. 

Komiks
Wieczorem przed inhalacją ustala się z dzieckiem, co było najważniejsze w tym dniu. Podczas inhalacji albo po niej należy narysować w odpowiedniej kratce kalendarza znaczek symbolizujący najważniejsze wydarzenie dnia, ale.... nie można tego zrobić, jeśli rano dziecko nie przyjęło leku. Na koniec np. tygodnia lub miesiąca komiks z najważniejszych wydarzeń będzie gotowy – białe dni będą „smutne”.


„Połącz kropki” 
W widocznym miejscu wieszamy „kropkowy” obrazek. Po każdej inhalacji dziecko będzie mogło zrobić jedną linię. Chęć dowiedzenia się, jaki obrazek powstanie na końcu, ułatwi pamiętanie o lekach.
 

Strażak 
Astma to przewlekłe zapalenie, które należy systematycznie gasić. W kalendarzu w formie tabeli należy po każdej dawce leku wziętej przez dziecko narysować w kratce przewidzianej na ten dzień jakiś symbol strażaka: np. gaśnicę albo maskę tlenową. Jeśli dawka leku zostanie pominięta – należy narysować płomień. Ten sposób również dziecku pozwoli zrozumieć, jak poważną kwestią jest systematyczne przyjmowanie lekarstw.

Ważne

O co pytać lekarza podczas wizyty

Przykładowe pytania:

  • Jakie badania są potrzebne, aby potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie astmy?
  • Czy z astmy można się wyleczyć?
  • Co nasila objawy?
  • Na które objawy trzeba zwrócić szczególną uwagę (i co należy wtedy robić)?
  • Nebulizator czy tuba? Jaki typ dla kogo?
  • Czy oprócz nebulizatora/ tuby astmatyk powinien mieć jakieś inne urządzenia? Jakie? (Co to jest pikflometr?)
  • Czy powinno się stosować nawilżacze powietrza?
  • Czy powinno się stosować jakąś dietę?
  • Czy dziecko może być aktywne, czy może ćwiczyć, chodzić na WF?
  • Czy z astmą można chodzić na basen?
  • Czy można grać na instrumentach dętych (flet, trąbka)
  • Czy można mieć jakieś zwierzątko? Jeśli tak – jakie?
  • Jakie są działania niepożądane leków?
  • Jak wyjaśnić astmę w przedszkolu/ szkole
  • Gdzie najlepiej wyjeżdżać na wakacje (w Polsce, Europie)



Warto dopytywać parafrazując zalecenia lekarza (np. Panie doktorze, chciał(a)bym sprawdzić, czy dobrze pamiętam pana zalecenia: powinniśmy...)

Zespół krupu

Zespół krupu – co to za choroba
Krup to choroba układu oddechowego wywoływana przez infekcję wirusową górnych dróg oddechowych, prowadząca do opuchlizny w gardle, która utrudnia oddychanie. 

W odróżnieniu od astmy, która towarzyszy choremu przez wiele lat, zespół krupu pojawia się nagle i niemal wyłącznie u małych dzieci. Najwięcej przypadków zespołu krupu występuje jesienią. U dziecka może pojawić się wodnisty katar, stan podgorączkowy i ewentualnie lekki ból gardła, a także nasilająca się chrypka. Po jednym-dwóch dniach od wystąpienia powyższych objawów, dziecko zaczyna kasłać w bardzo charakterystyczny sposób. Brzmi to jak szczekanie albo odgłos wydawany przez foki. Do tego podczas wdechu (a czasami również wydechu) słychać jęczący dźwięk – stridor. To wszystko dzieje się najczęściej wieczorem lub w nocy.

Zespół krupu

Gdy dziecko oddycha z wysiłkiem, o czym może świadczyć „wciąganie” podczas wdechu okolic mostka lub przestrzeni między żebrami (

 

Leczenie zespołu krupu
W leczeniu zespołu krupu najważniejszą rolę odgrywają wziewne steroidy, czyli leki o działaniu przeciwzapalnym. Ponieważ choroba ma charakter ostry (a nie przewlekły, jak astma), podaje się je przez krótki czas, ale w dużych dawkach. Te leki działają tylko miejscowo, na błonę śluzową oskrzeli, a do ich najczęstszych działań niepożądanych należą tylko zakażenia grzybicze jamy ustnej i gardła (tzw. pleśniawki) i chrypka. Jednak wystarczy płukać usta i gardło wodą po każdej inhalacji, żeby znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia grzybicy. Inne objawy niepożądane spotykane są bardzo rzadko. 

W przypadku zespołu krupu steroidy są skuteczne w formie nebulizacji ( jedyna metoda dla dzieci poniżej 3 r.ż.), jak i podane doustnie. W najcięższych przypadkach stosuje się je w formie zastrzyków domięśniowych.

Astma - mechanizm rozwoju choroby

Astma jest częstą i potencjalnie groźną chorobą przewlekłą oskrzeli. 
Typowe objawy astmy to:

  • świsty
  • duszności
  • ucisk w klatce piersiowej
  • kaszel

W astmie najważniejszą rolę odgrywa przewlekły proces zapalny, czyli reakcja sił obronnych organizmu na drobnoustroje obecne w środowisku, w powietrzu, wodzie i pokarmach. U zdrowego człowieka proces zapalny jest korzystny, natomiast u osoby chorej na astmę – działa on na niekorzyść organizmu. 

W oskrzelach osób chorych na astmę proces zapalny powoduje zwiększoną wrażliwość oskrzeli na bodźce (nadreaktywność oskrzeli) – w porównaniu do osób zdrowych, oskrzela u chorych na astmę kurczą się zbyt łatwo i zbyt mocno. 

Proces zapalny po pewnym czasie doprowadza do zmian w budowie ściany oskrzeli: dochodzi do przerostu mięśni oraz zwiększenia liczby komórek śluzowych, co prowadzi do nadprodukcji śluzu.

Astma - mechanizm rozwoju choroby

Zbadano, że w błonie śluzowej u chorych na astmę znajduje się znacznie więcej leukocytów, w tym: limfocytów (3) i eozynofilów (4), niż u zdrowych ludzi. Limfocyty odpowiadają za utrzymywanie się procesu zapalnego, natomiast substancje wydzielane przez eozynofile mogą uszkadzać błonę śluzową oskrzeli. Dodatkowo zwiększona jest liczba tzw. komórek tucznych (5), które wydzielają substancje kurczące oskrzela i przyciągające inne komórki uczestniczące w procesie zapalnym. 

 

Działanie systemu obronnego organizmu

Za działanie systemu obronnego organizmu odpowiadają leukocyty, czyli białe krwinki. Ich zadaniem jest wyszukiwanie i niszczenie szkodliwych drobnoustrojów, jak wirusy i bakterie. 


(1) Leukocyty to: Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne) zapewniają ochronę przed drobnoustrojami na drodze fagocytozy (pochłanianie, trawienie komórek drobnoustrojów oraz martwych krwinek czerwonych), są wytwarzane intensywnie podczas stanów zapalnych. Są odpowiedzialne za wytwarzanie ropy. Żyją 2–4 dni, umierają od zatrucia bakteriami. (2) Eozynofile(granulocyty kwasochłonne) są odpowiedzialne za niszczenie obcych białek, np. alergenów. Bazofile (granulocyty zasadochłonne) posiadają zdolności do fagocytozy (mniejszą niż neutrofile). Produkują interleukinę 4, która jest bezpośrednio i pośrednio zaangażowana w tworzenie ogniska zapalnego. (3) Limfocyty należą do agranulocytów. Dzielą się na:

  • Limfocyty B – dojrzewają w węzłach chłonnych lub grudkach limfatycznych
  • Limfocyty T:
    • - Limfocyty Th – powodują odpowiedź immunologiczną organizmu
    • - Limfocyty Tc – są odpowiedzialne za niszczenie wirusów
    • - Limfocyty Ts – powodują zmniejszenie reakcji odpornościowej organizmu. Ich niedobór wzmaga alergię.
  • Monocyty są największymi z leukocytów. Wytwarzają interferon. Monocyty mają dużą zdolność do fagocytozy. Gdy dojrzeją przekształcają się w makrofagi.

(4) Komórki tuczne (mastocyty) – są składnikiem układu immunologicznego i biorą udział w obronie organizmu przed pasożytami, bakteriami i innymi drobnoustrojami. Ich główną rolą jest wywoływanie lokalnego stanu zapalnego (m.in. alergie) w reakcji na obce substancje. W czasie nasilonych reakcji alergicznych substancje wydzielane w dużych ilościach przez mastocyty (degranulacja) wywołują objawy układowe, w tym wstrząs anafilaktyczny.

Astma - mechanizm rozwoju choroby

U około połowy pacjentów astma ma podłoże alergiczne 
(częściej u osób, u których choroba rozpoczyna się w wieku dziecięcym), to znaczy, że jest związana z uczuleniem na obecne w środowisku substancje, które u osób nieuczulonych nie są odbierane przez organizm jako szkodliwe i nie wywołują żadnych objawów. 

Oprócz procesów zapalnych istotne znaczenie w rozwoju astmy ma nadreaktywność oskrzeli. W badaniach można ją wykryć nawet u co piątego, z pozoru zdrowego i nie uskarżającego się na duszność ani kaszel, człowieka. 

Nadreaktywność oskrzeli prowadzi do ich nadmiernego skurczu – a więc do dynamicznego i odwracalnego zwężenia dróg oddechowych w odpowiedzi na rozmaite bodźce, które u osób zdrowych nie wywołują żadnej reakcji. Nawet bezobjawowa nadreaktywność oskrzeli zwiększa ryzyko, że w przyszłości taka osoba zachoruje na astmę.

Niektóre badania wskazują na mniejsze ryzyko rozwoju alergii i astmy u osób, które we wczesnym dzieciństwie stykały się ze zwierzętami gospodarskimi. W przypadku zwierząt domowych wyniki są niejednoznaczne. 

Dla wzrostu zachorowalności na astmę, jaki zaobserwowano w ostatnich kilku dekadach, może mieć znaczenie stosowanie w budownictwie technologii energooszczędnych. Skutkiem tego jest zmniejszona naturalna recyrkulacja powietrza, co jest szczególnie widoczne w krajach wysoko rozwiniętych, w których ludzie spędzają 80% czasu w pomieszczeniach zamkniętych.

Jak zbadać czy to astma

Dominującą dolegliwością w astmie jest napadowa duszność występująca przede wszystkim w nocy i nad ranem. W wielu przypadkach pojawia się także suchy, męczący kaszel. Takich objawów nie wolno lekceważyć, bo badania dowodzą, że blisko 70% osób z astmą ma niezdiagnozowaną chorobę. 

Podczas wizyty u lekarza pierwszego kontaktu należy zgłosić dolegliwości. Lekarz powinien dopytać szczegółowo o okoliczności i sezonowość występowania objawów, a następnie skierować na pogłębiającą diagnostykę. 

Według zaleceń Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (Global Initiative for Asthma – GINA) podstawowym badaniem jest spirometria, która ocenia objętość powietrza wydychanego i wdychanego do płuc. 
W spirometrii bada się tzw. parametry wentylacyjne określane stosownie do wieku, płci i wzrostu pacjenta: 

  • wskaźnik pierwszosekundowej natężonej objętości wydechowej (FEV1)
  • wskaźnik natężonej pojemności życiowej (FVC)
  • szczytowy przepływ wydechowy (PEF)

Za rozpoznaniem astmy oskrzelowej przemawia:
• zwiększenie FEV1 o 12 proc. samoistne, po inhalacji leku rozszerzającego oskrzela lub po próbnym leczeniu glikokortykosteroidem
• wzrost PEF o 15% po inhalacji leku rozszerzającego oskrzela lub po próbnym leczeniu glikokortykosteroidem.

Jak zbadać czy to astma

Diagnozowanie w astmie

Spirometrię wykonuje się w pozycji siedzącej. Osoba badana na nos ma założony klips delikatnie zaciskający nozdrza i oddycha przez ustnik aparatu. Spirometria polega na wykonywaniu maksymalnie głębokich wdechów i maksymalnie głębokich wydechów zgodnie z poleceniem osoby prowadzącej badanie. 

Spirometria nie tylko pozwala na wykrycie astmy, lecz stosowana jest także do określenia, czy i jak rozwija się choroba. Pozwala ocenić stopień zmniejszenia drożności oskrzeli (obturacja), a wykonywana kontrolnie co kilka miesięcy, określa zmienność napięcia mięśni gładkich, co pozwala lekarzowi na ocenę reaktywności dróg oddechowych. 


Jeśli rozmowa z lekarzem, czyli tzw. wywiad lekarski, będą wskazywały, że przyczyną dolegliwości jest uczulenie, należy spodziewać się skierowania na wykonanie testów skórnych. Istnieją testy punktowe oraz śródskórne. W tych pierwszych umieszcza się na skórze (przedramię lub plecy) roztwór zawierający alergen, a następnie nakłuwa skórę w tym miejscu. Test śródskórny polega na wstrzyknięciu strzykawką tuberkulinową w warstwę powierzchowną skóry alergenu, tak aby powstał bąbel. Po upływie 15–20 minut od założenia testu, mierzy się linijką z podziałką milimetrową średnicę bąbla i towarzyszącego nacieku. 

Dodatkowo (nie może to być badanie podstawowe) wykonuje się testy prowokacji oskrzelowej, które umożliwiają wykrycie nadreaktywności oskrzeli w przypadku, gdy podłoże astmy nie jest alergiczne. 

W diagnostyce wykorzystuje się również pomiary stężenia tlenku węgla (CO) i tlenku azotu (NO) w wydychanym powietrzu. U osób chorych na astmę w porównaniu z osobami zdrowymi stężenie tych związków jest większe.

 

Jak przygotować się do spirometrii: 

1. Przed badaniem nie należy palić
papierosów ani pić alkoholu (minimum
przez 4 h, a najlepiej przez dobę). 

2. Nie należy wkładać ubrania krępującego
ruchy tułowia (klatki piersiowej i brzucha). 

3. Przez 2 h przed badaniem
nie powinno się jeść obfitych posiłków. 

4. Bezpośrednio przed badaniem (ok.
pół godziny) nie powinno się wykonywać
intensywnego wysiłku fizycznego).

Zaostrzenie astmy

Czynniki, które mogą wywoływać lub nasilać objawy astmy

  • infekcje wirusowe
  • alergeny w środowisku domowym lub zawodowym (np. roztocze kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt, pióra ptaków domowych, karaluchy, pyłki traw, drzew, chwastów, zarodniki grzybów)
  • niektóre leki: β-adrenolityki, kwas acetylosalicylowy lub NLPZ
  • wysiłek fizyczny
  • zimne powietrze i hiperwentylacja
  • niektóre potrawy
  • zanieczyszczenie powietrza (dwutlenek siarki, ozon, tlenki azotu)
  • zmiany hormonalne:
  • - szczególnie przedmenstruacyjne, prawdopodobnie związane z obniżeniem poziomu progesteronu
  • - nadczynność i niedoczynność tarczycy
  • refluks żołądkowo-przełykowy
  • stres

Niestosowanie się do zaleceń lekarza, czyli brak kontroli astmy, zwiększa ryzyko wystąpienia zaostrzenia!

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. przeciwólowe) i beta-adrenolityki (stosowane np. w chorobie niedokrwiennej serca i lekach okulistycznych) nie są generalnie przeciwwskazane w astmie, jeśli nie pogarszają przebiegu choroby. 

Należy pytać lekarza o przepisywane leki i ich wpływ na objawy astmy.

Zaostrzenie astmy

Warto wiedzieć, jak rozpoznać stopień zaostrzenia astmy

Łagodne lub umiarkowane zaostrzenie astmy:

  • mowa pełnymi zdaniami
  • preferencja pozycji siedzącej
  • brak pobudzenia
  • zwiększona częstość oddechu

wskaźniki: PEF>50% wartości przewidzianej lub najlepszej
puls 100–120 uderzeń na minutę
saturacja tlenowa 90-95%

Ciężkie zaostrzenie astmy:

  • mowa jedynie pojedynczymi słowami
  • postawa zgarbiona w pozycji siedzącej
  • pobudzenie
  • duszność

wskaźniki: PEF<50% wartości przewidzianej lub najlepszej
częstość oddechów >30 na minutę
puls >120 uderzeń na minutę
saturacja tlenowa <90%

 

Objawy sugerujące pogorszenie kontroli astmy: 

  • powrót świszczącego oddechu, ucisk w klatce piersiowej, duszność, kaszel
  • wybudzanie nocne z powodu duszności
  • objawy astmy przeszkadzają w dziennej aktywności (praca, wysiłek fizyczny)
  • następuje obniżenie PEF i zwiększenie stosowania leków doraźnych

 

 

Objawy wymagające pilnej konsultacji z lekarzem: 

  • znacząca duszność
  • brak możliwości mówienia pełnymi zdaniami
  • konieczność użycia dodatkowych mięśni oddechowych

Jak działają leki

Leki stosowane w astmie dzielimy na: 

  • wziewne
  • podawane systemowo (doustnie, domięśniowo, dożylnie)

 

W chorobach układu oddechowego lepiej jest podawać leki wziewnie, gdyż dostarczane są wtedy bezpośrednio do miejsca, w którym powinny działać. To pozwala na zmniejszenie dawek i uniknięcie wielu działań niepożądanych związanych z podawaniem systemowym.

Podział leków z uwagi na ich rolę w terapii:

  • leki kontrolujące: nie dopuszczają do pojawienia się objawów choroby. Powinny być przyjmowane 1 do 2 razy na dzień niezależnie od tego, czy objawy występują, czy nie. Jeśli tak są stosowane, zmniejsza się ryzyko częstego przyjmowania leków ratunkowych
  • leki doraźne (ratunkowe): hamują nasilenie objawów w ciągu 5-15 minut od wystąpienia zaostrzenia
  • leki stosowane jako leki kontrolujące, a w przypadku zaostrzenia przyjmowane doraźnie w wyższych dawkach

Dlaczego nie wolno przerywać leczenia!

Dla prawidłowej kontroli choroby, zapobiegania napadom i zahamowania niekorzystnych zmian w drogach oddechowych niezwykle istotne jest regularne zażywanie przepisanych leków w zalecanych dawkach. Przerywana terapia jest nieskuteczna, nie zapobiega zaostrzeniom choroby i może prowadzić do trwałych uszkodzeń oskrzeli i płuc. 

Leki stosowane w terapii:

  • redukują objawy choroby
  • zmniejszają ryzyko zaostrzeń lub zatrzymują ich rozwój
  • chronią płuca przed przebudową
  • zmniejszają ryzyko hospitalizacji

Nawet najskuteczniejszy lek nie zadziała jednak, jeśli pacjent nie potrafi prawidłowo skorzystać z inhalatora.

Nieumiejętne używanie tych urządzeń to przyczyna wielu niepowodzeń w leczeniu.

Astma u kobiet w ciąży

Co należy wiedzieć: 
U 1/3 ciężarnych z astmą objawy ulegają nasileniu, a zaostrzenia wstępują najczęściej w II trymestrze (17-24 tydzień). 
Przyczyną zaostrzeń najczęściej są infekcje, zachodzące w organizmie zmiany hormonalne lub nieuzasadniona redukcja dawki przyjmowanych leków. 

Pamiętaj!
Nie zmieniaj dawkowania leków bez konsultacji z lekarzem.

Co kobieta w ciąży powinna robić w trakcie leczenia astmy:

  • monitorować czynność płuc: spirometria oraz pomiar PEF w domu
  • regularnie obserwować przebieg ciąży (aktywność płodu, rozwój, ilość płynu owodniowego, czynności serca)
  • unikać czynników warunkujących zaostrzenie (alergeny, kurz, dym tytoniowy)
  • jeśli ciąża przebiega w okresie zakażeń wirusowych – wykonać szczepienie przeciw grypie

Dieta w astmie

Niektóre alergeny występujące w pyłkach traw, drzew i chwastów czy też pierzu wykazują podobieństwo do alergenów występujących w żywności. Podobieństwo alergenów wziewnych i pokarmowych nosi nazwę alergii krzyżowej.

W astmie oskrzelowej należy rozważyć zastosowanie diety polegającej na wyeliminowaniu produktów zawierających alergeny pokarmowe reagujące krzyżowo z alergenami wziewnymi.

Alergen wziewny, wywołujący objawy astmy oskrzelowej Produkty zawierające alergeny pokarmowe
reagujące krzyżowo z alergenami wziewnymi
Roztocza kurzu domowego skorupiaki (ślimaki, krewetki)
Pierze jaja, mięso drobiowe (kurczak, indyk, kaczka, gęś)
Pyłki traw i ziół kiełki i mąki z pszenicy, jęczmienia, owsa, żyta, kukurydza, ryż, pomidory, marchew, seler, groch, soja, buraki, jabłka, orzechy, brzoskwinie, śliwki, wiśnie, kiwi, melon
Pyłki bylicy marchew, seler, czosnek, papryka, ziarna słonecznika, rumianek, przyprawy: pieprz, curry, kminek, kolendra, koper włoski, koperek, gałka muszkatołowa
Chwasty, ambrozja seler, marchew, ogórki, dynia, banan, melon, orzechy laskowe, orzechy pistacjowe, ziarna słonecznika, rumianek, koper, miód, olej słonecznikowy, piwo
Pyłki brzozy, olchy, leszczyny seler, marchew, ziemniaki, warzywa strączkowe, pietruszka, melon, jabłka, śliwki, wiśnie, brzoskwinie, kiwi, orzechy laskowe, ziarna słonecznika, sezam
[Źródło: mgr Anna Taraszewska, Instytut Żywności i Żywienia, Zakład Żywienia i Dietetyki z Kliniką Chorób Metabolicznych i Gastroenterologii]

Sport w astmie

Choć u części chorych na astmę duszność pojawia się w związku z wysiłkiem, to wszyscy specjaliści zalecają, aby regularnie ćwiczyć. Aktywność fizyczna pomaga płucom pozbywać się nadmiaru dwutlenku węgla, który odpowiada za przyspieszenie oddechu i może prowokować napady duszności. 

Podejmowanie sportowych wyzwań należy skonsultować się z lekarzem,
który doradzi, jak zmodyfikować leczenie, aby zapobiegać zaostrzeniom choroby. Może zalecić np. dodatkową dawkę krótkodziałających leków rozszerzających oskrzela tuż przed wysiłkiem lub doustne preparaty przeciwleukotrienowe na kilka godzin przed wysiłkiem. 

Kontakty intymne są również rodzajem wysiłku fizycznego, więc mogą wywołać zaostrzenie choroby. Nie znaczy to jednak, że trzeba go unikać.
Przed zbliżeniem można zażyć dodatkową dawkę krótkodziałających leków rozszerzających oskrzela, a inhalator zawsze trzymać blisko łóżka.
Takie działanie zapobiegnie dodatkowemu stresowi (a stres jest czynnikiem, który zaostrza przebieg choroby).

Duszność można też próbować ograniczyć poprzez stopniowe rozgrzewanie się, aby powoli dochodzić do maksymalnej tolerowanej intensywności wysiłku. Przy zimnej pogodzie warto osłonić nos i usta, zapobiegając bezpośredniemu działaniu zimnego powietrza na drogi oddechowe.

Ważne

NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ:

  • unikanie czynników nasilających objawy astmy
  • konieczna skuteczna wentylacja pomieszczeń
  • zaleca się szczepienia przeciwko grypie u pacjentów z umiarkowanym i ciężkim stopniem astmy i przeciwko pneumokokom u dzieci i osób starszych
  • metody radzenia sobie ze stresem, korzystne terapie relaksacyjne i technika prawidłowego oddychania



Warto kupić sobie urządzenie o nazwie pikflometr, który służy do mierzenia szczytowego przepływu wydechowego (PEF), czyli przepływu powietrza (w litrach na minutę) przez drogi oddechowe w czasie wydechu.

Ważne

O CO PYTAĆ LEKARZA:

      • Wspólnie z lekarzem opracujcie plan działania w astmie - jak postępować, aby nie dopuścić do zaostrzenia choroby oraz co robić kiedy następuje atak.
      • D owiedz się, co w Twoim stanie choroby możesz wykonywać (sport), a czego unikać (potrawy, miejsca).
      • Zapytaj kiedy i jak należy kontaktować się z lekarzem prowadzącym.

 

Podczas wizyty warto wypytać lekarza o różne typy urządzeń do inhalacji, poprosić o opisanie, a najlepiej zademonstrowanie ich działania - tak, aby wspólnie dobrać najbardziej odpowiadający sposób podania leku.

POChP - mechanizm rozwoju choroby

POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc charakteryzuje się postępującym i nieodwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe. 

Podłożem rozwoju choroby jest przewlekły stan zapalny prowadzący do włóknienia dróg oddechowych oraz zniszczenia miąższu płucnego. Najczęstszą przyczyną POChP jest palenie tytoniu, ale do rozwoju choroby mogą doprowadzić również inne czynniki, takie jak substancje drażniące z powietrza oraz stany wrodzone (np. niedobór alfa1-antytrypsyny).

POChP - mechanizm rozwoju choroby

Wśród objawów POChP dominuje duszność, gdyż towarzyszący zapaleniu obrzęk śluzówki wyściełającej oskrzela, nadprodukcja śluzu i pozapalne zmiany w drogach oddechowych utrudniają przepływ powietrza w płucach. 

Przy zwężonych drogach oddechowych ciśnienie w oskrzelach i płucach rośnie. Nadmierne ciśnienie prowadzi do rozrywania pęcherzyków płucnych. Uszkadza też oskrzela – w jednych miejscach ich ściany grubieją, w innych poszerzają się w tzw. rozstrzenie, w obu przypadkach tracąc elastyczność. W efekcie powietrze zamiast przepływać do i z płuc, jest w nich zatrzymywane. 

Zwiększony opór drobnych dróg oddechowych w połączeniu z niekorzystnymi zmianami w miąższu płuc (rozedma) zmniejszającymi tzw. ciśnienie napędowe wywołujące przepływ powietrza przez drogi oddechowe prowadzi do powstawania tzw. pułapki powietrznej.
Częstość oddechów rośnie tak bardzo, że uniemożliwia pozbycie się zużytego powietrza między kolejnymi wdechami. Nadmiernie rozciągnięte płuca rozpychają klatkę piersiową i sprawiają, że mięśnie międzyżebrowe oddechowe nie mogą się efektywnie kurczyć.

Jak zbadać czy to POChP?

Rozpoznanie stawia się na podstawie spirometrii, czyli badania czynności płuc. Spirometria ocenia objętość powietrza wydychanego i wdychanego do płuc. W spirometrii bada się tzw. parametry wentylacyjne określane stosownie do wieku, płci i wzrostu pacjenta:

  • w skaźnik pierwszosekundowej natężonej objętości wydechowej (FEV1), czyli objętość powietrza wydmuchana z płuc w czasie pierwszej sekundy maksymalnie natężonego wydechu
  • w skaźnik natężonej pojemności życiowej (FVC), czyli największa objętość powietrza, jaką można wydmuchać z płuc podczas maksymalnego, szybkiego wydechu
  • szczytowy przepływ wydechowy (PEF).

Spirometrię wykonuje się w pozycji siedzącej. Osoba badana na nos ma założony klips delikatnie zaciskający nozdrza i oddycha przez ustnik aparatu. Spirometria polega na wykonywaniu maksymalnie głębokich wdechów i maksymalnie głębokich wydechów zgodnie z poleceniem osoby prowadzącej badanie. U osób z podejrzeniem POChP wykonuje się zawsze tzw. próbę rozkurczową, czyli powtarza się badanie po kilkunastu minutach po przyjęciu leku rozkurczającego oskrzela. 

POChP rozpoznaje się, gdy stosunek mierzonej w tym badaniu FEV1 do FVC spada poniżej 70.

 

W POChP jako dodatkowe (najczęściej kontrolne) wykorzystuje się również badanie RTG klatki piersiowej, które pozwala ocenić zwiększone ryzyko rozedmy płuc. Ważne, aby zdjęcie zostało wykonane na maksymalnym wdechu. 

W przypadku zaburzeń oddychania podczas snu towarzyszących POChP można wykonać polisomnografię polegającą na ciągłym zapisie snu osoby badanej.

Jak przygotować się do spirometrii:

  • Przed badaniem nie należy palić papierosów ani pić alkoholu (minimum przez 4 h, a najlepiej przez dobę).
  • Nie należy wkładać ubrania krępującego ruchy tułowia (klatki piersiowej i brzucha).
  • Przez 2 h przed badaniem nie powinno się jeść obfitych posiłków.
  • Bezpośrednio przed badaniem (ok. pół godziny) nie powinno się wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego).


Zgłoś osobie wykonującej badanie, jeśli:

  • - masz odwarstwienie siatkówki lub jesteś po niedawnej operacji okulistycznej
  • - niedawno wystąpił u ciebie zawał lub udar
  • - plujesz krwią

Leczenie POChP

Koniecznie przestań palić. Ma to ogromny wpływ na spowolnienie postępu choroby. 

LECZENIE FARMAKOLOGICZNE

Leczenie farmakologiczne stosowane w POChP działa jedynie na objawy: poprawia komfort życia poprzez ich łagodzenie i zwiększenie zdolności do wysiłku fizycznego, zmniejsza częstość zaostrzeń, a co za tym idzie liczbę hospitalizacji. Niestety nie wpływa na zahamowanie postępującego upośledzenia czynności płuc. 

Dla łagodzenia duszności i zmniejszenia stanu zapalnego najczęściej stosuje się dwie grupy leków wziewnych: preparaty rozszerzające oskrzela krótko- i długodziałające oraz wziewne steroidy. 

Znaczącą rolę w łagodzeniu zaostrzeń odgrywają także antybiotyki, szczególnie makrolidowe, ze względu na dodatkowe właściwości przeciwzapalne.

Leczenie POChP

Leki stosowane w POChP dzielimy na:

  • wziewne,
  • podawane systemowo (doustnie, domięśniowo, dożylnie).


W chorobach układu oddechowego lepiej jest podawać leki wziewnie, gdyż dostarczane są wtedy bezpośrednio do miejsca, w którym powinny działać. To pozwala na zmniejszenie dawek i uniknięcie wielu działań niepożądanych związanych z podawaniem systemowym. 

Za dostarczanie leków do dróg oddechowych odpowiadają różnego typu urządzenia zwane inhalatorami. Można je podzielić na: 

  • pMDI wtłaczające lek do oskrzeli za pomocą sprężonego gazu;
  • DPI, w których sproszkowany preparat jest mieszany z powietrzem z otoczenia i dostarczany do oskrzeli dzięki sile wdechu pacjenta.

Leczenie POChP

Dlaczego nie wolno przerywać leczenia!
Dla prawidłowej kontroli choroby, zapobiegania napadom i zahamowania niekorzystnych zmian w drogach oddechowych
niezwykle istotne jest regularne zażywanie przepisanych leków w zalecanych dawkach.
Przerywana terapia jest nieskuteczna, nie zapobiega zaostrzeniom choroby i może prowadzić
do trwałych uszkodzeń oskrzeli i płuc. 

Leki stosowane w terapii:

  • redukują objawy choroby
  • zmniejszają ryzyko wystąpienia zaostrzeń lub zatrzymują ich rozwój
  • zmniejszają ryzyko hospitalizacji


Nawet najskuteczniejszy lek nie zadziała jednak, jeśli pacjent nie potrafi prawidłowo skorzystać z inhalatora.
Nieumiejętne używanie tych urządzeń to przyczyna wielu niepowodzeń w leczeniu.

Rehabilitacja oddechowa

Umiejętność prawidłowego oddychania i wentylacji płuc oraz odpowiedni trening mięśni oddechowych mogą poprawić komfort życia w chorobie. Ważne! Wdech powinien być wykonywany przez nos, gdzie następuje oczyszczanie i ogrzanie powietrza, wydech zaś powinien następować przez usta. 

Ćwiczenia oddechowe
W usprawnieniu układu oddechowego pomocne są ćwiczenia oddechowe, np. oddychanie przez „zasznurowane usta”, które polega na powolnym wydechu przez ułożone jak do gwizdania lub przymknięte wargi z jednoczesnym wciąganiem brzucha i unikaniem parcia; do prawidłowego wykonania tej czynności może przydać się zapalona świeca ustawiona przed pacjentem. Pozwala ona kontrolować siłę i sposób wydechu. To ćwiczenie szczególnie poleca się chorym z zaawansowaną rozedmą płuc. 

Drugie ćwiczenie — „czynny wydech” — wykonuje się w pozycji na wznak z poduszką podłożoną pod głowę, stopami opartymi o podłogę, nogami zgiętymi w stawach kolanowych i biodrowych z położoną na brzuchu książką lub trzykilogramowym woreczkiem z piaskiem. Takie ułożenie ciała umożliwia niezbędne rozluźnienie mięśni szkieletowych. Poprawia ono funkcję przepony oraz ruchomość klatki piersiowej. W trakcie wydechu dochodzi do skurczu mięśni brzucha będącego wynikiem jego powolnego wciągania. Książka lub woreczek położone na brzuchu pozwalają na obserwację i kontrolę jego ruchów — unoszą się w czasie wdechu i obniżają podczas wydechu. To ćwiczenie ma na celu usprawnianie mięśnia przepony. 

Spośród ćwiczeń oddechowych zaleca się także trening mięśni oddechowych, w tym najbardziej powszechny, tj. dmuchanie przez rurkę do butelki wypełnionej w 2/3 wodą. Ponieważ opór stawiany przez wodę wymaga uaktywnienia dodatkowych mięśni oddechowych klatki piersiowej, poprawia ono ich sprawność. Należy pamiętać, że rozpoczęcie ćwiczeń oddechowych przez chorego na POChP powinno być poprzedzone rozluźnieniem mięśni klatki piersiowej, czemu sprzyjają np. swobodne skłony i skręty tułowia.

Higiena oskrzeli

Choremu na POChP i palaczowi papierosów dokucza nadmiar wydzieliny w drogach oddechowych, szczególnie odczuwalny nad ranem. Tzw. toaleta drzewa oddechowego ma na celu oczyszczenie oskrzeli z nadmiaru zalegającej wydzieliny, która jest źródłem nawracających stanów zapalnych i znacznie utrudnia oddychanie. Usunięciu wydzieliny służy drenaż ułożeniowy, czyli takie ułożenie ciała, w którym kierunek drenowanego oskrzela jest zbieżny z przebiegiem oskrzela głównego. Sprzyja to odpływowi wydzieliny przy wykorzystaniu siły ciężkości. 

Zasady:

  • wykonywany powinien być 3 razy na dobę przed posiłkiem lub snem,
  • może trwać od 5 do 30 minut,
  • po drenażu zalecane są co najmniej 3 głębokie oddechy, efektywne zakasłanie i odplucie wydzieliny.


Drugim zabiegiem pomocnym w pozbywaniu się wydzieliny oskrzelowej jest oklepywanie. Trzy kilkuminutowe serie oklepywania pomagają w odrywaniu się wydzieliny od ścian oskrzeli; w przerwach między oklepywaniem pacjent może odkrztusić wydzielinę i wykonywać ćwiczenia oddechowe. Nie należy zapominać o tzw. efektywnym kaszlu, który może być wykonywany w pozycji „woźnicy” — siadzie z pochyloną ku przodowi głową. Kaszel można prowokować, wymawiając literę R lub H, a także pokasłując podczas szybkiego wydechu. 

Skuteczną toaletę drzewa oskrzelowego ułatwiają inhalacje z leków mukolitycznych (10) i rozszerzających oskrzela. W rozrzedzeniu wydzieliny może również pomóc ogrzanie klatki piersiowej poprzez wypicie ciepłego napoju lub okłady. Higiena oskrzeli powinna trwać 45–60 minut. 

[Źródło: dr n. med. Maciej Chałubiński. Rehabilitacja w POChP usprawnia oddychanie.
http://pulsmedycyny.pl/2614518,90957,rehabilitacja-w-pochp-usprawnia-oddychanie (dostęp; 2014.11.26).] 

(10) Leki mukolityczne – leki rozpuszczające śluz i wydzielinę w drogach oddechowych.

Dieta w POChP

Przy komponowaniu diety chorego na POChP należy uwzględnić zwiększoną pracę przepony. Trzeba więc unikać zbyt obfitych posiłków i wzdymających produktów, które, unosząc przeponę ku górze, znacznie utrudniają oddychanie. Stąd też konieczne jest przyjęcie kilku prostych zasad: 

  • Chory na POChP powinien jeść małe posiłki, ale często. Poleca się jedzenie pięciu, a nawet sześciu mniejszych objętościowo posiłków. Nie zaleca się natomiast dwudaniowych obiadów z deserem spożywanych na raz. Mniejsze posiłki są nie tylko mniej męczące dla chorego, lecz także mniejsza ilość pokarmu w żołądku ułatwia pracę przeponie.
  • Należy bezwzględnie unikać wzdymających, ciężkostrawnych produktów, takich jak nasiona warzyw strączkowych (groch, fasola, bób), warzywa kapustne (kapusta, kalafior) i inne, które zwiększając ilość gazów w jelitach, unoszą przeponę ku górze i nasilają jej pracę.
  • Należy unikać jedzenia bezpośrednio przed położeniem się spać. Ostatni posiłek należy zjeść minimum trzy godziny przed położeniem się do łóżka, bo przepona w pozycji leżącej pracuje gorzej, a wypełniony przed snem żołądek prowadzi do duszności nocnych.

Dieta w POChP

Przed podjęciem decyzji o kaloryczności posiłków należy ocenić aktualny stan odżywienia pacjenta. Chorzy z POChP jeszcze bardziej niż inni powinni dbać o prawidłową masę ciała. Nadwaga wymaga bowiem dostarczenia większej ilości tlenu, aby prawidłowo utlenować nadmiar tkanek, do czego układ oddechowy chorego z POChP nie jest przygotowany; niedowaga natomiast prowadzi do osłabienia mięśni, w tym również oddechowych, i pogłębia toczącą się chorobę. Należy więc tak układać dietę, aby uzyskać prawidłową masę ciała. Do obliczenia prawidłowej masy ciała służy tzw. wskaźnik masy ciała (BMI body mass index) wyliczany wg wzoru: waga ciała w kg podzielona przez wzrost w metrach (nie w centymetrach!) podniesiony do kwadratu. 

Dietę chorego z POChP warunkuje ilość tlenu niezbędna do spalania zjadanych pokarmów. Najmniej tlenu niezbędnego do spalania wymagają tłuszcze. Wynika z tego, że dieta w tej chorobie powinna zawierać więcej tłuszczów niż węglowodanów (w tym słodyczy) i białek.

Dieta w POChP

Należy wybierać tzw. „zdrowe tłuszcze”, tzn. tłuszcze zawierające nienasycone kwasy tłuszczowe, dbając o równowagę produktów zawierających kwasy omega-6 i omega-3. Trzeba więc spożywać oleje roślinne, ale częściej sięgać po oliwę z oliwek, olej rzepakowy i lniany, a nieco rzadziej używać oleju słonecznikowego i kukurydzianego oraz margaryn. Należy jak najczęściej jeść ryby morskie, do posiłków dodawać zielone warzywa (sałatę, szpinak), które ułatwiają przyswajanie kwasów omega-3. Warto aby w jadłospisie chorego na POChP zagościły orzechy, migdały, pistacje i nasiona. 

Białka (w ilości 1,5 g na kg wagi należnej, a nie własnej) w diecie chorego powinny być dostarczane w postaci chudego mięsa (kurczak, indyk, ryby) i przetworów mlecznych ( jogurty, koktajle mleczne i mleczno-owocowe, sery twarogowe i pasty twarogowe). Chorzy z niskim BMI winni używać mleka pełnotłustego i wysokoprocentowej śmietany, chorzy z nadwagą mleka i serów półtłustych lub chudych. 

Węglowodany (grube kasze, pieczywo pełnoziarniste, makarony pełnoziarniste, ryż biały i brązowy) należy spożywać zgodnie z zapotrzebowaniem kalorycznym, stosownie do zaplanowanego, prawidłowego BMI. 

Chory z POChP musi także dbać o regularne wypróżnienia, jego dieta powinna więc obfitować w błonnik, który poprawia perystaltykę jelit. Dzienne spożycie błonnika powinno wynosić 20–35 gramów. Błonnik zawierają otręby, ryż, pieczywo oraz warzywa i owoce. Chorym z POChP szczególnie poleca się spożywanie takich warzyw, jak: papryka (czerwona i zielona), pomidory, buraki, pietruszka, szparagi, szpinak, sałata zielona, drobno starte surówki i niewzdymające owoce.

Aktywność fizyczna w POChP

Utrzymanie aktywności fizycznej jest pozafarmakologicznym elementem leczenia.Każdy wysiłek fizyczny (dostosowany do aktualnego stanu zdrowia i kondycji) poprawia jakość życia i łagodzi objawy choroby.

Decyzja, co do prowadzenia aktywności fizycznej powinna należeć do chorego i jego lekarza prowadzącego, ale dopóki chory radzi sobie z określonym rodzajem wysiłku, nie powinien z niego rezygnować jedynie ze względu na postawione rozpoznanie.

Wysiłek fizyczny powinien być dostosowany do możliwości i wieku – przerywany przy pojawieniu się uczucia duszności, ale wznawiany po odpoczynku, wyrównaniu tętna i ustąpieniu duszności.

Kontakty intymne są również rodzajem wysiłku fizycznego. Jednak przy dostosowaniu do aktualnego stanu zdrowia i kondycji nie ma konieczności z nich rezygnować.

Ważne

Co należy wykonać/zmienić po rozpoznaniu POChP: 

  • zaprzestać palenia papierosow i unikać dymu tytoniowego
  • zaszczepić się przeciw grypie i Streptococcus pneumoniae
  • nie narażać się na zarażenie grypą czy wirusami przeziębienia
  • regularne ćwiczyć (spacer, jazda na rowerze stacjonarnym)
  • wykonywać ćwiczenia oddechowe
  • używać nawilżacza powierza
  • myć ręce, zwłaszcza po kontaktach z dziećmi
  • odpoczywać i wysypiać się
  • unikać gwałtownych zmian temperatury i wilgotności powietrza
  • utrzymywać w normie ciśnienie krwi oraz poziom cholesterolu

Ważne

Podczas wizyty warto wypytać lekarza o różne typy urządzeń do inhalacji, poprosić o opisanie, a najlepiej zademonstrowanie ich działania. 

  • co w Twoim stanie choroby możesz wykonywać, a czego unikać;
  • kiedy i jak należy kontaktować się z lekarzem prowadzącym.

do góry